آموزش پشتیبان‌گیری و بازیابی تنظیمات سوییچ/روتر سیسکو

تصور کنید ساعت‌ها روی پیکربندی VLANها، ACLها، و OSPF یک سوییچ سیسکو وقت گذاشته‌اید (دقیقاً مثل چیزی که در آموزش‌های قبلی این بخش با هم انجام دادیم)، و حالا آن دستگاه دچار مشکل سخت‌افزاری می‌شود یا به‌اشتباه Reset می‌شود. بدون یک نسخه‌ی پشتیبان، باید همه‌چیز را از صفر دوباره تایپ کنید. این آموزش دقیقاً همین ریسک را از بین می‌برد.

دو نوع فایل پیکربندی در Cisco IOS
قبل از هر چیز، باید تفاوت این دو را بدانید:
running-config: تنظیماتی که دستگاه در همین لحظه با آن‌ها کار می‌کند (در RAM، با ری‌استارت شدن دستگاه از بین می‌رود).
startup-config: تنظیماتی که دستگاه هنگام روشن شدن بارگذاری می‌کند (در حافظه‌ی غیرفرار NVRAM ذخیره شده).
هر تغییری که تا‌به‌حال در این سری آموزش‌ها انجام دادیم، فقط روی running-config اعمال شده — تا وقتی آن را در startup-config ذخیره نکنید، با یک Restart از بین می‌رود.

قدم اول: ذخیره‌ی تنظیمات فعلی در حافظه‌ی دائمی دستگاه
قبل از هر پشتیبان‌گیری خارجی، مطمئن شوید حداقل روی خودِ دستگاه هم ذخیره شده:
enable
copy running-config startup-config

قدم دوم: راه‌اندازی یک سرور TFTP روی کامپیوتر خودتان
TFTP (Trivial File Transfer Protocol) ساده‌ترین و رایج‌ترین روش انتقال فایل پیکربندی بین سیسکو و یک کامپیوتر است. یک نرم‌افزار TFTP Server رایگان (مثل Tftpd64 روی ویندوز) روی کامپیوتری که به همان شبکه وصل است نصب و اجرا کنید — این نرم‌افزار یک پوشه‌ی مشخص را به‌عنوان محل ذخیره‌ی فایل‌ها معرفی می‌کند.

قدم سوم: پشتیبان‌گیری (Backup) از سوییچ به سمت کامپیوتر
از خط فرمان سوییچ:
enable
copy running-config tftp

سیستم از شما آدرس IP سرور TFTP (کامپیوتر خودتان) و نام فایل مقصد را می‌پرسد — مثلاً:
Address: 192.168.1.50
Destination filename: sw1-backup.cfg

بعد از چند ثانیه، فایل کامل پیکربندی روی کامپیوتر شما ذخیره می‌شود — همان فایلی که می‌توانید در هر متن‌ویرایشگری باز کنید و بخوانید.

قدم چهارم: بازیابی (Restore) تنظیمات از یک فایل پشتیبان
فرض کنید سوییچ Reset شده و می‌خواهید همان تنظیمات قبلی را برگردانید:
enable
copy tftp running-config

دوباره آدرس سرور TFTP و نام فایل (sw1-backup.cfg) را وارد کنید. سیستم محتوای فایل را می‌خواند و دستور‌به‌دستور روی running-config اعمال می‌کند — دقیقاً مثل این‌که خودتان دوباره همه را تایپ کرده باشید، ولی در چند ثانیه.
برای این‌که این تنظیمات بعد از Restart هم بماند، فراموش نکنید:
copy running-config startup-config

قدم پنجم: روش جایگزین بدون TFTP — کپی مستقیم متن
اگر TFTP در دسترس نیست، ساده‌ترین روش دستی این است:
show running-config

خروجی کامل را کپی کنید و در یک فایل متنی ذخیره کنید. برای بازیابی، وارد حالت Global Configuration شوید (configure terminal) و کل متن ذخیره‌شده را Paste کنید — کندتر و مستعد خطا نسبت به TFTP، ولی در نبود هر ابزار دیگری کار می‌کند.

نکته‌ی حرفه‌ای: پشتیبان‌گیری خودکار و دوره‌ای
در شبکه‌های سازمانی واقعی، این فرآیند معمولاً با یک اسکریپت یا نرم‌افزار مدیریت شبکه به‌طور خودکار و روزانه/هفتگی روی همه‌ی سوییچ‌ها و روترها اجرا می‌شود — نه فقط یک‌بار دستی.

چرا این مهارت حیاتی است؟
خرابی سخت‌افزاری، خاموشی برق در لحظه‌ی نامناسب، یا حتی یک اشتباه تایپی که با دستور write erase همه‌چیز را پاک می‌کند — همه‌ی این‌ها واقعی و رایج هستند. داشتن یک نسخه‌ی پشتیبان تازه، تفاوت بین چند دقیقه تاخیر و چند ساعت (یا چند روز) بازسازی از صفر است — دقیقاً همان انضباط عملیاتی که در دوره‌های CCNA و مدیریت شبکه‌ی من تاکید می‌شود.